მთავარი » ფაილები » მწერლობა

მიხეილ ჯავახიშვილი ,,მიწის ყივილი’’
[ სერვერიდან გადმოტვირთვა (102.3Kb) ] 2011-03-15, 10:26 PM



ექიმმა გამსინჯა და მითხრა:

- ძალიან დაღლილხართ. უნდა დაისვენოთ, გადით პარიზიდან - ან ზღვისკენ გაისეირნეთ, ან პალმებს შეეხიზნეთ. თითიც აღარ გაანძრიოთ: სჭამეთ, სვით, იხეტიალეთ, იბანავეთ და იგორავეთ. თქვენი წამალი მატრო ეს არის. ორევუარ!

პარიზს ვერ მოვწყდებოდი. ვიღაცამ მირჩია ნოჟანი.

საკვირველია, სადაც ზღვა სისხლი დაიღვრება, იმ ალაგს რაღაც იდუმალი ძალა მიეცემა: მისი სახელი მთელს ქვეყანას მოედება და ისტორიაშიც დარჩება. ყველას იზიდავს და იპყრობს იგი, თუნდაც უდაბური, მიუსაფარი და მიუვალი იყოს.

ალბათ ამიტომ ავირჩიე მდინარე მარნა და მის ნაპირზე გაშლილი ნოჟანი.

პატარა ქალაქია. პარიზის გარეუბნიდან ფეხით ერთი საათის სავალი ძლივს იქნება. თუნდ შარანტონის ჭალებს აჰყევით, გინდ ვერსენის ტყე გადასჭერით - უმალ ამ ქალაქს წააწყდებით.

აღარ დავაყოვნე: ერთი ოთახი - „პტი შამბრ" დავიქირავე და ექიმის დარიგებას გავყევი: დილით საღამომდე თითსაც აღარ ვანძრევ. ვჭამ, ვბორიალებ, მწვანეზე ვგორაობ და ნახევარ დროს მარნასა და მის ნაპირებზე ვატარებ.

არსად მინახავს ასეთი მდინარე - რონა თუ შეედრება.

ღრმა და განიერ არხს მომაგონებს: დინჯი, მშვიდი, ზანტი და ანკარა. მუდამ სთვლემს, იზმორება, ილოღნება. ზედაპირზე ჩალის ერთ ღერსაც იშვიათად მოსძებნით, ხოლო ფსკერი - მუქი და დახავსილი - ნათლად და მკაფიოდ მოსჩანს, როგორც კენჭი ჭიქის ძირში.

პატარა ქალაქს ბაღიც პატარა აქვს, სამაგიეროდ ჩრდილოვანი, სუფთა და მყუდრო.

ერთხელ, ნასადილევს, სანამ საბანაოდ ჩავიდოდი, ამ ბაღში შევიხედე. ვეება წაბლის ქვეშ გრილი ბინდი ჩაწოლილა. ხის ჩრდილში გრძელი სკამი მოსჩანს. მივედი და დავჯექი.

ქვიშნარ გზაზე ღრმა მოხუცი მოდის - ჩანჩალით და ცანცარით.

უფრო მოეთრევა, ვიდრე მოდის და ერთ ფეხსაც კონკილასავით მოათრევს.

ხელში კოჟრიანი ჯოხი უჭირავს. ძნელი სათქმელია: ჯოხი ჰშველის მომავალს, თუ მოხუცი - ჯოხს. ორივენი ძლივს მოფარფატებენ.

პირდაპირ ჩემსკენ წამოვიდა. ჩრდილში რომ შემოვიდა, უცბათ შესდგა - გამწყრალი თუ გაოცებული. მთრთოლვარე ხელით თვალები დაიჩრდილა და მომაშტერდა. მე ვზივარ და ვუმზერ.

დიდხანს სდგას და ცახცახებს, თანაც მიბღვერს და ხრინწით ახველებს.

მერე გაბრუნდა და წავიდა, თან განიერ და მოხრილ ბეჭებზე წყრომა მომაჩვენა.

„ალბათ, შეჩვეული ალაგი წავართვი, - გავიფიქრე და თავი ვიმართლე: - სკამი გრძელია. მოვიდეს და დაბრძანდეს".

მეორე დღეს იმავ დროს იმავ სკამზე ვზივარ და წიგნს ვკითხულობ. ქვიშის ხრაშუნი მომესმა. ისევ ის მოფარფატებს. ჩრდილში შემოდის და გუშინდელივით მაშტერდება.

- ასსეიე ვუ, მესიე - დაბრძანდით, ბატონო, - მივიპატიჟე და ნაპირისკენ გავწიე.

მოლასლასდა, კრუსუნით დაეშვა და გაშეშდა.

ჩვენი ყუჩილი ბინდსა და სიგრილეს ეზავება. ღრმა დუმილს იშვიათად არღვევს ჩემი წიგნის ფურცვლა და მოხუცის სუნთქვა. შემდეგ წიგნი გვერდით მოვიდე, პაპიროსი გავაბოლე და რინდში გავეხვიე. ცხელა. მოთენთილი ვარ. ძნელი გასარჩევია, ვზივარ თუ ვდგევარ.

სივრცეს გავცქერი და მოჟუტული თვალით ვხედავ: მოხუცის ცანცარა თავი გაშლილი წიგნისაკენ იღუნება. მერე უცბათ დააფრინდა, თითქო მშიერი მოხრაკულს დასწვდაო: წიგნი გაწყალებულ თვალებზე მიიდო და ჩააცივდა. გადაშალა, გადმოფურცლა, სათაურს დააშტერდა და მომიბრუნდა:

- პარდონ, მესიე - ბოდიშს ვიხდი, რა ენაზეა დაბეჭდილი ეს წიგნი?

- ჟორჟიენ, - ვუპასუხე, - ქართულია, გაგიგონიათ ქართული, საქართველო?

შიშით შემომხედა, შეკრთა, თითქოს ცეცხლს წააწყდაო. წიგნი სწრაფად დაჰკეცა, თითქმის მომიგდო, წამოდგა და ჯაგჯაგით წავიდა, თითქმის გაიქცა. უცბათ მოტრიალდა, თვალები ხელით დაიჩრდილა, შემომხედა და, თითქო უარესად დაშინდაო, ნაბიჯს მოუხშირა, თან ქვიშნარზე ჯოჟრიანი ჯოხით გრძელი და ტალღოვანი ლარი გაიყოლა.

გამეცინა.

„აზრი რამ თუ აქვს აკვიატებული", - გავიფიქრე და მარნასაკენ გავწიე.

მეორე დღეს ერთ პატარა სახლთან, ხლართიან რკინის კარებთან, ისევ იმ მოხუცს მოვკარი თვალი. მოდრეკილ ბოძივით იდგა და საკუთარ ფეხს დასცქეროდა. დამინახა, მოსხლტა, ეზოში შევარდა, მაღალ ბუჩქს მიეფარა.

ისევ გამეცინა. ოციოდე წამის შემდეგ ანკარა მდინარეში ვჭყუმპალაობდი. ის მოხუცი და მისი ნაკვიატი კი, რა თქმა უნდა, თავიდან ამოვიგდე და გრილ მდინარეს გავატანე.

ერთი კვირა გავიდა. უცნაური მოხუცი ბაღში აღარ მოსჩანს. სამაგიეროდ ორჯერ წავაწყდი ქუჩაში. ერთხელ - თავის სახლის წინ იჯდა და სთვლემდა. რომ დამინახა, წამოდგა და ცალი ხელით რკინის კარებს მოეჭიდა, თითქო გასაქცევად მოემზადაო, თან მოხუჭულ თვალს მადევნებდა და თეთრი ნიჩბის წვერებში შიშნარევ ღიმილს მალავდა.

შორიდანვე გავუღიმე და სალამი მივეცი - უღრმესი და თავაზიანი.

აპენტილი წვერ-ულვაშიდან, თითქო მოთოვლილი ფანჯრიდან, ოქროს კბილებმა გამოიხედეს. დაშინებულმა ბებერმა პასუხი არ მომცა. სამაგიეროდ შეჭირხლული სარკმელი უფრო განივრად გააღო და ოქროს ბზინვა მზის სხივებივით გამომაყოლა.

რომ დავშორდი, შევდექი და მოვიხედე. მოხუცის სხივთა კონა ისევ მე მქონდა მობჯენილი. ეხლა იმ საარკმლიდან და ორი მოხურული სანთურიდან, ფანჯრის ზემოდან რომ იჭყიტებოდნენ, თბილი ტალღებივით მელამუნებოდნენ უცნობის ნდობა, სიხარული, ალერსი და ბედნიერება - ბედნიერება იმის გამო, რომ... არა, ჯერ არ ვიცი - რის გამო, რატომ და ვისთვის. კუთხეს მივეფარე და გავიფიქრე: „კვიატი რამ აედევნა. ბალღობას თუ დაუბრუნდა. ალბათ, აგრე იქნება... - და გადავწყვიტე: - რა თქმა უნდა, ასე იქნება: ბალღობა თუ დაუბრუნდა".

და მისი სახე, დამდნარი და სხივოსანი, ისევ მარნას ტალღებს გავაყოლე.

ორი დღის შემდეგ ბაღის კუთხეში წავაწყდი. ჯერ შეკრთა, კედელს მიაწყდა. შემდეგ, ჩემი მშვიდი ღიმი და დაბალი სალამი რომ დაინახა, ორივე ხელით ქუდი მოიშვლიპა, კისერი მოიდრიკა და გუშინწინდელივით საამურ ტალღებში გამხვია. „კვიატი აქვს ადევნებული", - ერთხელ კიდევ გავიფიქრე და უბრუნებლივ წავედი.

სამშაბათს, ნასადილევს - ის დღე გულში მაქვს ჩარჩენილი - ისევ წაბლის ქვეშ ვიჯექი და წიგნს ვკითხულობდი.

ქვიშის ხრაშუნმა და ძალნატანმა ხველამ თვალები ამაწევინეს. ჩემი მოხუცი ისევ ჩემსკენ მოჩანჩალებს - დაბინდული თვალებით, უნდობარი მოწიწებით და მერყევი სიხარულით. ქუდი შორიდანვე მოუხდია. შესდგა და ოქრო-ვარაყი ააბზინა, ღია სარკმელი ააფარფატა;

- მობრძანდით, მესიე, - დავასწარი: პრენე ვოტრ პლას - აი თქვენი ალაგი.

წამოვდექი, მკლავში მკლავი გავუყარე და დავსვი.

- თუ ხელს გიშლით, წავალ, - და წასასვლელად გავიწიე.

- რესტე - დარჩით, ბრძანდებოდეთ, ბატონო ჩემო.

გვერდით მომისვა და აჭრაჭუნდა.

- გეტყობათ, ჩემი აღარ გეშინიათ, - გავუღიმე.

- არა, აღარ მეშინია.

- პირველად რაღად გეშინოდათ?

- იმიტომ, რომ თქვენ რუსეთიდან ბრძანდებით.

- მერე რაო?

- ხე-ხე! მერე ისა, რომ... ჯერ თავი დავანებოთ ამას. მერე იყოს. თქვენ სტუდენტი ხართ, არა?

- დიაღ.

- ქართველი - ჟორჟიენ?

- ჟორჟიენ.

- პარიზიდან ამოხვედით დასასვენებლად?

- აგრეა - ვუ ზავე რეზონ.

- მე უკვე გიცნობთ. ჩემმა შვილიშვილმა ცნობები მომიგროვა, - და ჩემი სახელი და გვარი დამისახელა, მერე თავისიც დაუმატა: - ანდრე კაშორ გახლავართ... დიაღ, კაშორია ჩემი გვარი.

გაჩუმდა. შემომხედა. მუხლებზე წიგნი მედო. ისევ მაშინდელივით, მშიერივით დასწვდა. ნერვიულად ჰფურცლავს, თვალებს აცეცებს, თან ჩიფჩიფებს:

- სეტ ეტონან, სელა - საკვირველია, საოცარია!

- რა არის საკვირველი, ბატონო კაშორ?

- ისე ვთქვი... არაფერი.

წიგნი დამიბრუნა და მიყუჩდა. სდუმს და გაცრეცილ ტუჩებს აცმაცუნებს, განიერ წვერებს აცანცარებს, თითქო სათქმელი აქვს და შიგ გაეხირაო. მერე ცახცახა ხელი მუხლებზე დამადო, წვერულვაში უარესად ააფრიალა და ხრინწიანი ჩურჩულით ჩამინიავა:

- ახლა თქვენი აღარ მეშინიან... ქართული რაინდობის იმედი მაქვს... იმედი მაქვს, არ გამცემთ.

- რა თქმა უნდა, ეგ რა სათქმელია! - დავამშვიდე.

- კარგა ხანია ამბობენ, რუსეთში მეფე აღარ არისო... თვალთ დამაკლდა, გაზეთს ვეღარ ვკითხულობ. ამიტომაც გეკითხებით, მართალია ეს ამბავი?

- მართალია, - დავუდასტურე, - ძველისა აღარაფერი დარჩა: არც მეფე, არც ჟანდარმი, არც გენერალი.

- უუჰ! - შვებით ამოიოხრა, - მრავალჯერ მითხრეს, მაგრამ... მაინც... ისე გკითხეთ. სიფრთხილეს თავი არა სტკივაო.

- რისა გეშინოდათ, რომ მეუბნებოდით, არ გამცეთო? - მოვაგონე.

- ჰო, მართლა, - გაიხსენე და კვლავ ჩემსკენ გადმოიხარა, - ახლა უფრო თამამად გეტყვით: მე, ანდრე კაშორ, რუსეთის „ცარის" მოსისხლე მტერი გახლავართ, - და წელში გასწორდა, თანაც რიხით დააყოლა:

- ვუალა, ჟე დი დეჟა! - აი, უკვე გითხარით.

და ღიმილით, თავმომწონედ გადმომხედა.

ალმაცერად გადავხედე, თან ღიმილიც დავუბრუნე:

- ტიენ! მაგას როგორ ვიფიქრებდი!

- მაშა! - გამხნევდა მოხუცი, - აგრეა! - „ზემლია ი ვოლია" გაგიგონიათ? სე მუა - ეს მე ვარ - ვუოლა!

- როდის იყო ეგ ამბავი? - უკვე დინჯად ვკითხე.

ანდრე კაშორს აღარ ახსოვს.

- ძალიან დავბერდი, ძალიან.

ის კი იცის, რომ პოლონეთის აჯანყება მაშინ მოხდა - სწორედ მაშინ მოხდა, როცა...

თვალები გამიგანიერდა:

- აჯანყება? მას შემდეგ სამოცი წელიწადი გავიდა!

- შეიძლება... აღარ მახსოვს, არ ვიცი.

ის კი იცის, რომ მაშინ ოცდახუთი წლისა იყო. ახლა კი, ამბობენ, - სხვები ამბობენ, თორემ თვითონ კაშორმა აბა რა იცის, - ოთხმოცდარვა წლის იქნებაო, მაშასადამე -

- თქვენვე დასთვალეთ, იანგარიშეთ.

დავთვალე და დავუდასტურე:

- სწორედ გამოდის. ახლა მიბრძანეთ, თქვენ რა საქმე გქონდათ იმ ორგანიზაციასთან?

როგორ თუ რა საქმე ჰქონდა! მისი წევრი იყო ნამდვილი წევრი! კაშორი მაშინ ერთ ქალაქში ცხოვრობდა. სტუდენტად უნდოდა შესვლა, მაგრამ... აღარ მახსოვს -

- მგონი არ მიმიღეს. ის ქალაქი დიდ მდინარეზე იყო გაშენებული, - ჩაფიქრდა და, - მისი სახელიც დამავიწყდა.

- პეტერბურგი?.. მოსკოვი?.. ყაზანი?..

- ვუალა, ვუალა! ეგ არია, ეგ! კაზან... კაზან... ვუი, სესა!

სადღაც ქარხანაში მუშაობდა - რა თქმა უნდა, განგებ. მუშებში შეიპარა. ერთი ამხანაგი ჰყავდა - ვინმე ჩერნიაკი.

- ჩერნიაკი?!.. იცნობდით ჩერნიაკს?

როგორ არა, ძალიან კარგად იცნობდა. სხვები დაავიწყდა, ის კი დაახსომდა. პროკლამაცია დაბეჭდეს - ესეც ახსოვს, - დოლგო დავილი ნას, ბრატცი, - ასე იწყებოდა.

და ოთხი რუსული სიტყვა ძლივს მოგილიჯა ენიდან, ისიც ფრანგული კილოთი. პირღია შევცქეროდი.

„ალბათ, ეს ამბავი აეკვიატა", - გავიფიქრე და ხმამაღლა შევეკითხე:

- მიამბეთ, იქნება გახსოვთ, როგორ მოხდა ის ამბავი, ჩერნიაკის ამბავი?

ვეკითხები, თანაც არა მჯერა, რომ ეს ბებერი იმ საქმეში რეულიყოს.

ყლაპაყლუპით, ძაგძაგითა და ფორხილით მიამბობს - თითქო წყალში იხრჩობაო. უმთავრესი ავიწყდება, უუმცირესი აგონდება.

- ჩერნიაკს შავი ულვაშები ჰქონდა, - და დაჭიმული ჩაფიქრების შემდეგ: - ყალბი მანიფესტი დავბეჭდეთ მეფის სახელით, ხე-ხე!

ყაზანში აჯანყება უნდა მოეხდინათ. პოლონელებთან იყვნენ შეთქმულნი. ვერ მოხერხდა. პოლონელებთან იყვნენ შეთქმულნი. ვერ მოხერხდა. დაპატიმრება დაიწყო. ჩერნიაკი და კაშორი გაიქცნენ და აჯანყებულ პოლონელებს მიემხრნენ.

- ჩერნიაკი დამეკარგა. მე კიევში ჩავედი. იქიდან გავიპარე და... - და აბორძიკდა: - და ჩავეწერე რუ... რაჟ... რუჟიცკის რაზმში... დიახ, რუჟიცკის ლეგიონში ჩავეწერე. დობრე პანე იყო პან რუჟიცკი, - და წამოიძახა: - რჟონდ ნაროდოვი!

- ეგ რაღა არის?

- მთავრობა, პოლონეთის მთვარობის სახელია - გუვერნემან პოლონე. რჟონდ ნაროდოვი!

პოლონელები დამარცხდნენ, ძალიან დამარცხდნენ. კაშორი ისევ კიევში შემოიპარა.

- ჩერნიაკი? ჩერნიაკს რაღა დაემართა?

შუბლი მოისრისა, ხსოვნის ძაფი დაჭიმა და ხელი ყელზე წაიჭირა.

- ჩამოახრჩვეს?

- სესა. დიახ, ჩამოახრჩვეს.

- პან რუჟიცკი?

აღარ ახსოვს. იცოდა, მაგრამ დაავიწყდა.

- მერე? მერე რა მოხდა?

- მერე კატორღაში ჩამსვეს.

- კიევში დაგაპატიმრეს? - ვეკითხები.

არა, სხვაგან დააპატიმრეს.

აღარ ახსოვს კაშორს, როგორც გაიქცა კიევიდან, ან სად იმალებოდა, ან საით მიდიოდა. ერთი რამე მაინც გაიხსენა: დიდი მდინარე იყო, ძალიან დიდი - გრანდ რივიერ, ბიენ გრანდ.

- ვოლგა ხომ არ ერქვა? - გავახსენე.

- სესა, სესა! - ეგ არის, ეგ!

იმ მდინარით მიდიოდა იმ ქალაქისაკენ... კაზანისკენ. ნაპირს მიადგა. საზამთროს სასყიდლად გადმოვიდა. რომ სინჯავდა, სწორედ ამ დროს დასწვდნენ და -

- მარეტე - დამაპატიმრეს.

ბევრი რამ დაუვარდა დაჩლუნგებულ მეხსიერებას: გასამართლება, შორი გზა და კატორღაც. ზოგი რამე მაინც ახსოვს:

- ერთხელ ტუსაღები სოფელში გაგვატარეს. ვიღაც დედაკაცმა კომბოსტოს გათლილი ღერო მომაწოდა.

- ოოჰ, რა გემრიელი იყო! - და ცანცარა წვერებში სიამით ხითხითებს.

კიდევ აგონდება: ერთმა ტუსაღმა მეორეს კბილი ჩაუმტვრია:

- სეტე ტერიბლ! - საშინელი იყო, საშინელი!

შავი სახლი - ლა მეზონ ნუარ - ასე დაარქვა კაშორმა კატორღას - მუდამ დაკეტილი იყო. ტუსაღები მაღაროში მუშაობდნენ, ვერცხლის მადანს თხრიდნენ.

- მეც ვმუშაობდი. აი, ეს ხელები მუდამ დაქლეტილი მქონდა. დამავიწყდა იმ საზარელი სახლის სახელი.

- ნერჩინსკი? - ვცდილობ გავახსენო, - აკატუი?

- სესა, სესა! - უხარიან ნაკატორღალს, - აკატუი, დაწყევლილი აკატუი!

- მერე? მერე?

- მერე... მერე აღარ მახსოვს.

- მაშ როგორ განთავისუფლდით?

- ჰო, მართლა! - წასწვდა გაწყვეტილ ძაფს.

მერე ვიღაცამ რაღაც მოახერხა. სამი ტუსაღი გაიქცა. კაშორიც თან გაიყოლეს, რადგან ღონიერი, მარდი და გაბედული ვაჟკაცი იყო. მხოლოდ სამი სახელი აგონდება - ქედის, ქალაქისა და მდინარის:

- ბორზა... ადუნ ჩალონ და... ხაილარ.

- ხაილარ ქალაქია ჩინეთში, - მოვაგონე.

- მართალია, მართალი... - ვუ ზავე რეზონ, მონ შერ ამი, - და სიხარულით აცქმუტდა. მერე ხსოვნა დაჭიმა და წამოიძახა:

- მაკაკ! მაკაკები! გაგიგიათ?

- იაპონია? - მივახვედრე.

- დიაღ, დიაღ, ჟაპან - იაპონია. კუნძულები... მბოლავი მთა... ჩალის ტანსაცმელი... პატარა ქალები - გეიშები, და ცხენადამიანი - რიკშები. ხე-ხე, რა სასაცილოა!

ის ქვეყანა კარგად ახსოვს კაშორს.

- მგონი იქ დიდხანს ვიცხოვრე. მაგონდება ფორმოზა... სოლომონის კუნძულებიც... გვინეა და...

და მეტი არაფერი. ახსოვს ბრინჯის, ყავისა და შაქრის პლანტაციები:

- სე ტერიბლ! საშინელია! საზარელია!

მერე ევროპაში გადმოვიდა. აღარ ახსოვს, როგორ ან რისთვის.

- ჰო, მართლა, კინაღამ დამავიწყდა: ერთი მაიმუნი და ერთი თუთიყუში მყავდა. ახი-ხი! რა სასცილონი იყვნენ!

- სად? როდის?

როდის? აბა, რა იცის! სად? არც ეს აგონდება. იქნება იაპონიაში, შეიძლება ლიონშიც. შემდეგ ცოლი შეირთო, რადგან -

- მეც ადამიანი ვარ, ნე სე პა? ხომ აგრეა?

- რა თქმა უნდა! - გავამართლე.

აიშენა ოჯახი: წამოვიდნენ შვილები. მოჰყვნენ შვილიშვილებიც.

- რამდენნი ხართ?

სთვალა და ვერ დასთვალა:

- თორმეტი ან თვრამეტი.

ერთი შვილიშვილი-ღა ჰყავს ამ ქალაქში. სხვები დაიფანტნენ, და დაასრულა:

- აჰა, ყველაფერი გიამბეთ, - და ხმელი მკლავები მომხვია, - დღევანდელი დღიდან ჩვენ მეგობრები ვართ, არა - ნე სე პა?

- რა თქმა უნდა, რა თქმა უნდა! მაგრამ... თქვენი ნამდვილი გვარი და სახელი?

მოხუცი შეკრთა. თითქოს ნემსი უჩხვლიტესო. დაბნეული თვალები შიშით გააცეცა - ყურს ხომ არავინ მიგდებსო. მერე ყურში ჩამახველა:

- ანტრ ნუ - ჩვენში დარჩება?

- რა თქმა უნდა, რა თქმა უნდა!

- მაშ იცოდეთ: ანდრო კაიშაური ვარ.

შევკრთი.

- დიაღ, ეს არის ჩემი ძველი სახელი და გვარი: ანდრო კაიშაური.

- რაო?! როგორ?! - და გავხევდი. ტანში ჭიანჭველებმა ჩამირბინეს. - კაიშაური?

- დიაღ, ანდრო კაიშაური. - განიმეორა, - გაგიკვირდათ, მეგობარო?

ენა ვეღარ ვიპოვნე. აქ, ამ პაწაწა ქალაქში, სადაც ალბათ ქართველის ფეხიც არ შემოდგმულა, ეს მოხუცი, ტერორისტი, ფრანგი!

- მაშ თქვენც ქართველი ყოფილხართ? - შევეკითხე.

კაიშაური უკვე სწორად იჯდა და თითქო ნამდვილი გვარის გამჟღავნებას ნანობდა. მხრები შეიშმუნა და ცივად გადმომიგდო:

- ონ დი - აგრე ამბობენ, თორემ მე... მე აღარ მახსოვს.

- აღარაფერი არ გახსოვთ? სულ აღარაფერი?

- რიენ, რიენ - არაფერი, აღარაფერი.

- გაიხსენეთ... მოიგონეთ. - ვუნჯღრევ მკლავსა და გახევებულ ხსოვნას. მაგრამ ვეღარაფერი გავახსენე. კაშორ-კაიშაური თვითონაც გახევდა. კუნძივით იდო და ჯაფარასავით აჩხაკუნებდა:

- რიენ... აბსოლიუმან რიენ...

- არც სოფელი, არც დედა, არც სხვა ვინმე?

ისევ „რიენ, აბსოლიუმან რიენ", და მეტი აღარაფერი.

- ალბათ, საქართველოში დაიბადებოდით, - ვაცივდები ცოცხალ მორს და კითხვების მუჯლუგუნით ვლამობ მავიწყობას განგრევას.

- ონ დი - ამბობენ, - და წამოდგა: - ორევუარ, მონ შერ. თუ გამახსენდა რამე, გიამბობთ.

- მართლა? პირობას მაძლევთ?

- უეჭველად, უეჭველად, მონ შერ. ნახვამდის, მშვიდობით.

და ისე წაფარფატდა, თითქო ფეხები მობმული ჰქონდა და შიშობდა, არ დამცვივდესო.

კაშორ-კაიშაურს ნაწყენი თვალი და აშლილი ფიქრები გავაყოლე. მეორედ და მესამეჯერ რომ შევხვდი, საყვარელი შვილივით მიმზერდა. დღეს კი, როცა უცხოეთში, ორმოცი, ორმოცი თუ სამოცი წლის შემდეგ, სისხლის ძმას შეხვდა და თავისი ქართველობაც გაამჟღავნა, დღეს უცნაურად გარდაიქმნა, გაიყინა, თითქო ეწყინა კიდევაც. ვფიქრობდი და ვერ გამეგო.

ან ვინ იცის? ვინ გაიგებს? ვინ გახსნის გაბალღებული მოხუცის იდუმალებას?

აღარ ვიცოდი, კაშორი დამერქმია თუ კაიშაური. ისევ კაშორი ვამჯობინე.

- ბონ ჟურ, შერ მესიე კაშორ, - მივესალმე თავაზით და მოწიწებით.

- გამარჯობათ, მეგობარო, - გაუხარდა მოხუცსაც, - დაბრძანდით... ახლოს მოიწიეთ. ისევ ის წიგნი დაგაქვთ, არა? რა წიგნია, რა ჰქვიან?

- ვეფხისტყაოსანი.

და მოკლედ ვუამბობ პოემის შინაარსსა და რუსთაველის ვინაობას.

- ტიენ... ტიენ! ძალიან საინტერესოა, ძალიან, - და დააყოლა: - აბა, წამიკითხეთ ორიოდე ალაგი.

ხმამაღლა ვკითხულობ, თან ვუთარგმნი. განაბული მიგდებს ყურს. ზოგჯერ ჩამიქსოვს:

- სე დი ტრე ბიენ - კარგად არის ნათქვამი... მშვენიერია!.. საუცხოვოა! ნამდვილი მუსიკაა, ნამდვილი.

კაშორი ნაკითხია: უყვარს ლამარტინი, ჰიუგო - დანარჩენი დაავიწყდა. ის კი ახსოვს, რომ ბევრს კითხულობდა, ძალიან ბევრს, მაგრამ -

- სულ დამავიწყდა, ბევრი რამ დამავიწყდა. რა ვქნა, ასე სცოდნია სიბერეს. აბა, კიდევ წამიკითხეთ რამე.

წიგნი გადავშალე, წავაწყდი და წავუკითხე:

ვაჰ სოფელო, რაშიგან ხარ,
რას გვაბრუნებ, რა ზნე გჭირსა!
ყოვლიმც შენზე მონდობილი
ნიადაგმცა ჩემებრ სტირსა,
სადაურსა სად წაიყვან,
სად აღუფხვრი სადით ძირსა,
მაგრამ ღმერთი არ გასწირავს
კაცსა, შენგან განაწირსა!

და სიტყა-სიტყვით გადავუთარგმნე.

მოხვდა, შეკრთა, მომიბრუნდა. ჯერ პირი ააცმაცუნა, შემდეგ წვერებში ჩაიკვნესა:

- ჰელა, ილ ა რეზონ - ვაი რომ მართალია! დიდი სიმართლე უთქვამს, დიდი... სადაურსა სად წაიყვანს... - და ათრთოლებული ხმით დაუმატა: - მაგრამ ღმერთი არ გასწირავს, ღმერთო!

- შერ კაშორ, - ვკითხე, - დავიჯერო, ამდენ ხანს ერთი ქართველიც აღარ შეგხვედრიათ სადმე?

შუბლი შეიკეცა. დიდხანს სდუმდა. მერე მოიგონა:

- ამოდენა ვიქნებოდი, - და თავის მუცლის დონეზე გაფშიკა მკლავი, - ამოდენა ვიქნებოდი, რომ ჩემი დედ-მამა მთებიდან აიყარა და ველნარში გადასახლდა. ურმით მივდიოდით... შორს, ძალიან შორს წავედით. რუსებში ჩავსახლდით... მას აქეთ ჩვენებური აღარვინ მინახავს. თუმცა მაგონდება, კატორღაში შემხვდნენ, მაგრამ მე იმათი თითქმის აღარაფერი მესმოდა... მერე ისიც დამავიწყდა, რაც ვიცოდი.

- ახლა? ახლა სადა სთვლით თქვენს თავს - ქართველებში, რუსებში თუ ფრანგებში?

- ახლაა? - გააგრძელა. - ახლა თავდაპირველად ადამიანი ვარ, ინტერნაცინალი... რა თქმა უნდა, ასეა: მთელი კაცობრიობის თავისუფლებისა და ბედნიერებისათვის ვიბრძოდი. მაშ ასე: ჯერ ადამიანი ვარ, შემდეგ ფრანგი... დიაღ, ფრანგი გახლავართ.

- მერე რუსი იქნებით, - შევაპარე ფრთხილად.

- სესა - აგრეა. იქაც ვიბრძოდი, ამხანაგები მყავდა... იქ დავიტანჯე. იქ დავტოვე ჩემი ახალგაზრდობა... ცოლი, შვილები.

- ცოლი და შვილებიც?

- დიაღ, ცოლი და შვილებიც... ყაზანის მახლობლად ერთ სოფელში... სახელი დამავიწყდა.

- იმ სოფლის სახელი აღარ გახსოვთ, სადაც დაიბადეთ?

კაშორი ნიკაპით ჯოხის თავს დაებჯინა და ჩაფიქრდა.

- ნონ! - სთქვა დუმილის შემდეგ და თეთრი თავი გააქნია. - არა, არ მახსოვს. აღარ მახსოვს.

- თქვენი მამის სახელი?

თეთრი თავი თითქო კისერს მოსწყდა, მკლავებში ჩაუვარდა და იქ წაიკრუსუნა:

- დამავიწყდა... ეგეც კი დამავიწყდა... ალბათ იმიტომ დამავიწყდა, რომ ფრანგები მამის სახელს არ ატარებენ.

- დავიჯერო, დედის სახელიც აღარ გახსოვთ? - უხეშად ვძიძგნი ბებრის წყლულს.

ჯოხი ძაგძაგებს, შემდეგ იდრიკება.

- ოოჰ, ღმერთო ჩემო! - ახრიალდა კაშორი, - ეს ერთი ხანია დედის სახელიც დამავიწყდა... ზოგჯერ შვილი გამახსენებს ხოლმე, ან შვილიშვილი... ოოჰ, მიზერაბლ - შე უბედურო ჩემო თავო!.. დაწყველილო სიბერევ!.. მამან... შერ მამან - დედაჩემი... ჩემი ძვირფასი დედა...

- შერ კაშორ, - ვამშვიდებ, - შინ დაბრუნდებით, იქ გაგახსენებენ. არა ღირს მაგის გამო შეწუხება. დაწყნარდით... დამშვიდდით...

თეთრი თავი დიდხანს ცახცახებს. განიერი ბეჭები ხტუნაობენ. წვერი ცანცარებს, ხოლო ჯოხი ისევ თრთის და იღუნება.

- მამან... შერ... მამან... - სლუკუნებს თეთრ წვერებში და უარესად იღუნება.

ძლივს დამშვიდდა. თავი ცალ მკლავზე დაიდო, გვერდულად შემომხედა და ბავშვივით მომეაჯა:

- მიამბეთ რამე, მონ შერ, გამახსენეთ. ჩემი ქვეყნისა არაფერი ვიცი... არც უწინ მცოდნია.

ყინული გალხვა: „ჩემი ქვეყანა" ახსენა. და მევ გავახსენე, რაც მომაგონდა: ჩვენი მთები, ველ-მინდვრები, მდინარენი, ქალაქები, ზნე-ჩვეულება, ტანისამოსი. კაშორი ხან იღიმება, ზოგჯერ იჭმუხნება: იგონებს და ვერაფერი გაუხსენებია - არც ერთი მთა, არც მდინარე, არც კუთხე, არაფერი! აღარაფერი!

- კახეთი... ქართლი, - რიგრიგად ვთვლი პროვინციებს, - იმერეთი, გურია, სამეგრელო...

- არ მახსოვს... არ მაგონდება.

და მწუხარებით იქნევს თოვლიან თავს.

- იქნება ხევსური ხართ... ან რაჭველი... ან კიდევ თუში, ფშავი, აჭარელი?

- ნონ, მონ შერ, ნონ, აღარ მაგონდება, არა... ვაი მე, უბედურს, ვაი მე, საბრალოს!

ყოველივე ცხრაკლიტულია მისთვის, ყველანი და ყველაფერი დაეკეტა, დაემალა, დაეკარგა. რკინის ყუთი გაუტეხელია, გაუბზარავი. ტყუილად ვუვლი და ვუჩხიკინებ.

კაშორი კი ისევ ციხის ტყვესავით იმუდარება:

- რაკონტე ანკორ - კიდევ მიამბეთ რამე, კიდევ.

და მეც უიმედოდ ვუვლი ირგვლივ მიუვალ ციხეს: ვუამბობ მოკლედ ჩვენს ისტორიას, ვინაობას. ახალსა და ძველს, ავსა და კარგს.

ხოლო მოხუცისა ყოველივე მისმენს: დაღებული პირი, ბანჯგვლიანი ყურები, გაღვივებული თვალები, ცანცარა წვერიც, მთრთოლვარე თავიც და უჩინარი გულიც, თან დროგამოშვებით ბუტბუტებს, ან იძახის:

- ტიენ!.. საოცარია!.. საშინელია!.. დიდებულია!..

შემდეგ უცებ წამწვდა ხელში და მკითხა - თითქო ამის დავიწყებისაც ეშინოდაო:

- დიტ მუა - მითხარით, როგორ ითქმის ქართულად პაპა ე მამან - მამა და დედა?

და ისევ ყველაფრით ჩამაშტერდა: თვალებით, კბილებით, ყურებით და გულით.

- ფრანგულად „პაპა" მამას ნიშნავს, ქართულად კი - პაპას, მამის ან დედის მამას.

- ტიენ! - შეკრთა მოხუცი.

- თქვენებური „მამან" - დედა - ჩვენებურად მამას უდრის. ქართულად კი ასე გამოითქმის: დედა... დე-და!

- საოცარია, საკვირველია! დედა... დე-და! - და ამ სიტყვას ფრჩხილებით, სულით და კბილებით დაეჭიდა: - დე-და... - იმეორებდა, - დე-და. დედა... დე-და! - მერე მოტყდა და დაიკვნესა: - მაინც არ მაგონდება, ეს სიტყვაც აღარ მაგონდება, ოოჰ, უბედურო ჩემო თავო! საბრალო სიბერევ! ორევუარ, მონ შერ, ნახვამდის! დავიგვიანე... ალბათ მეძებენ.

და ოხვრით, ბურტყუნით და ბარბაცით წაფორთხილდა - თითქო ბრაზით, დარდით და ურვით დატვირთულ ტომარას მიათრევდაო.

მეორე თუ მესამე დღეს კაშორი თუ კაიშაური აღარ გამოსულა ბაღში. რამდენიმეჯერ ჩავუარე სახლის წინ, მაგრამ ვერავინ დავინახე. პატარა ბავშვის გარდა, რომელიც ბურთს დასდევდა.

მეოთხე დღეს კარი დამიკაკუნეს.

- მე კაშორი გახლავართ, - მითხრა შემოსულმა დედაკაცმა, ახალგაზრდამ და უბრალომ, - ანდრე კაშორის რძალი.

- დაბრძანდით. როგორ ბრძანდება მესიე კაშორ?

- კარგად ვერ არის. ჩაწვა. ძალიან გთხოვთ, მნახოსო.

- სიამოვნებით, - და ქუდი დავიხურე, - რა დაემართა?

საიმისო არაფერი. მოხუცდა, ძალიან მოხუცდა. მეხსიერება დაუჩლუნგდა. ხშირად უბრუნდება ბავშვობას.

- ამ ცოტა ხანებში ისე გამოიცვალა, რომ ძლივს-ღა ვცნობთ. დღეში ოცჯერ გვეკითხება თავისი დედ-მამის სახელს და ამდენჯერვე ავიწყდება. გარდა ამისა... - და გაყუჩდა.

- გარდა ამისა? - მოვაგონე.

- გარდა ამისა, რაღაც უცნაური ემართება.

- რა ემართება, მადამ?

- სასაცილოა. თორმეტი წელიწადი ამ ოჯახში ვარ და ათჯერაც ძლივს გამიგონია მოხუცისაგან - მე კავკასიელი ვარო. აქამდე მეტი არაფერი უთქვამს. ახლა კი...

- ახლა კი?..

- ეხლა აიჩემა: ჟორჟიენ და ჟორჟიენ - მე ქართველი ვარო. ვეღარ ისვენებს. დასაჯდომი ან დასაწოლი ვეღარ უპოვნია. დღედაღამ კრუსუნებს, ჰბორგავს. დადის და რაღაცას იგონებს.

- მერე, მადამ, მოიგონა რამე?

- ვერაფერი. ვერც ერთი სიტყვა, ვერც ბუჩქი, ვერც სოფლის ან ქალაქის სახელი მუდამ თქვენზე ლაპარაკობს - ჩემი შვილიაო, ხა-ხა! სასაცილო არ არის, მესიე?

- რა თქმა უნდა, მადამ, სასაცილოა.

- დაგვტანჯა: გამახსენეთ, რა ჰქვიან ქართულად „მამან"-სო?

- დედა, - ჩავურთე მე.

- სესა, ეგ არის! გახარებული ბავშვივით დაბრუნდა და გვიამბო. ეგ სიტყვაც გვითხრა. მერე ყველას დაგვავიწყდა. სასაცილო არ არის, შერ მესიე?

- რა თქმა უნდა, მადამ, სასაცილოა.

- აი, მოვედით კიდევაც. ანტრე მესიე. აი მისი ოთახი. შებრძანდით. ორევუარ!

კარები შევაღე და შევედი. კუთხეში თეთრი ნიჩაბი აცანცარდა. ორი მკლავი ცახცახით გამომიშვირა და ახრიალდა:

- მონ შერ ფის! - ჩემი შვილი. ოოჰ, ჩემო შვილო!

და ჩამიხუტა, თანაც მისაყვედურა:

- აგრე უნდა, განა! რატომ არ მომიგონე? რატომ არ მოხვედი? ავად გავხდი. ოთახიდან ვეღარ გამოვდივარ.

- არ ვიცოდი, შერ კაშორ...

- კაშორ, კაშორ! - წყენით წამოიძახა, - თქვენთვის კაშორის კი არა ვარ, არამედ კა... კაი... კა...

- კაიშაური, - გავახსენე.

- აი, იქამდე მივედი, რომ საკუთარი გვარიც კი დამავიწყდა. ოოჰ, შე უბედურო, შენა!

- ნუ სწუხდებით მაგის გამო. მესიე კაიშაური.

- არა უშავს-რა, - გამხნევდა, - ჯერ ეს მითხარი, გამახსენე, შვილო, რა ჰქვიან ქართულად „მამან"-ს? დამავიწყდა.

- დედა.

- დე-და! დე-და! - გაუხარდა, - აბა, ადექი და ეგ სიტყვა ფრანგულად დამიწერე აგერ იქ, იმ კედელზე... მარჯვნივ... ზემოთ... სწორედ მანდ.

ფანქრით დავწერე თეთრ კედელზე. დავწერე და იქვე ამოვიკითხე - ისევ ფანქრით მინაწერი: „სოლომონ" და „ელენ".

- ეს ვისი სახელებია, მესიე კაშორ... კაიშაური? აქ სწერია: სოლომონ და ელენ.

- ჩემი მამან ე პაპა! - წამოიძახა და სახე გაუბრწყინდა. მერე გარკვევით და აღფრთოვანებით მოაყოლა: - მონ დედა, დე-და! შერ დედა, მა შერ დედა! - და ერთი წამის შემდეგ, ასო ჩინს რომ ვერ დასძლია, ბავშვივით ატირდა: - შემი დედა... ტშემი დე-და... დედა!

შემდეგ ცოცხალ წიგნივით ამალაპარაკა: ვინა ვართ? რამდენი? რა იყო? როგორ მოხდა? ბოლოს, დღევანდელიც რომ ვუამბე, ძლივს დაიჯერა.

- მაშ მე რომ მოვინდომო დაბრუნება, შემიშვებენ საქართველოში?

- უეჭველად.

- სახიფათო არაფერია?

- რა თქმა უნდა, არაფერია. პირიქით, ოკონტრერ, თქვენს წარსულს რომ გაიგებენ, დიდის პატივითაც დაგიხვდებიან.

დიდხანს იფიქრა, დიდხანს აცმაცუნა წვერებში ჩაფლული მიკეტილი სარკმელი. მერე თავი მოაბრუნა და -

- მაშ, შვილო, ახლო მოიწიე... არავინ გაგვიგოს,  - და ყურში ჩამიხრიალა: - უნდა წავიდე... უნდა დავბრუნდე.

- თქვენ? თქვენ უნდა დაბრუნდეთ?

- ჰო, მე, ანდრო კაიშაური. რას იტყვი?

ანდრო კაიშაური უნდა დაბრუნდეს. ოთხმოცდარვა წლის მოხუცმა, თითქმის დამბლად დაცემულმა, ასეთი შორი გზა უნდა გადაიტანოს მერე რისთვის? ვისთვის? ვისთან მივა. ვინ დაუხვდება? არც ენა იცის, არც ნათესავს იცნობს. ან შერჩა კი ნათესავი? ან იქამდე ვინ ჩაიყვანს?

- გაოცდი, განა, მონ შერ!

- დიაღ... არ მესმის, რა გინდათ საქართველოში?

- დედა! - წამოიძახა ქართულად.

- თქვენი ოჯახი ხომ რუსეთში გადასახლდა. მაშ თქვენი დედაც იქ იქნება დასაფლავებული.

- მართლა, რუსეთში მოკვდა, - და კისერი მოედრიკა.

- კარგად ყოფილხართ მოწყობილი, - ვცადე მისი საჭმუნავის წაშლა. - ყველაფერი გქონიათ: სახლი, ბაღი, ოჯახი...

- კან მემ, - შემაწყვეტინა, - მაინც წავალ. უნდა ვნახო იქაურობა, ხალხი, ნათესავები. გარდა ამისა, ჩემი სამშობლო ხელახლად დაბადებულა... ხომ მართალია?

- მართალია...

- მაშ მარტო ამისთვისაც რომ წავიდე, ესეც საკმარისია, ახალი ქვეყანა... ახალი ხალხი. ჩემი ქვეყანა, ჩემი ხალხი. ყველანი ჩემი შვილები და ნათესავები არიან.

- ნათესავები აქაც ბლომად გყოლიათ.

-

კატეგორია: მწერლობა | დაამატა: gi2gi
ნანახია: 366 | რამოტვირთვები: 172 | რეიტინგი: 5.0/1
სულ კომენტარები: 0
კომენტარის დამატება შეუძლიათ მხოლოდ დარეგისტრირებულ მომხმარებლებს
[ რეგისტრაცია | შესვლა ]